Vì Sao Chủ Xe Phải Ký Cam Kết Khi Đo Khí Thải Ô Tô Diesel?
Từ ngày 1/3, việc kiểm tra khí thải ô tô trên toàn quốc chính thức thực hiện theo QCVN 85:2025/BNNMT và lộ trình tại Quyết định 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Trong những ngày đầu triển khai, một số chủ xe phản ánh việc phải ký cam kết trước khi đo khí thải, đặc biệt với xe sử dụng động cơ diesel. Trước vấn đề này, Cục Đăng kiểm Việt Nam đã có giải thích chính thức nhằm làm rõ quy trình và lý do áp dụng.
Quy chuẩn mới chia 5 mức khí thải
Theo đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy chuẩn khí thải mới phân kết quả đo thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng cho các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM.
Việc kiểm định khí thải được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ:
- Động cơ cháy cưỡng bức (xăng)
- Động cơ cháy do nén (diesel)
Mỗi loại động cơ có phương pháp đo riêng nhằm đảm bảo tính chính xác và đồng bộ theo quy định.
Vì sao xe diesel phải “đạp hết chân ga”?
Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải bắt buộc thực hiện theo “chu trình gia tốc tự do”. Điều này có nghĩa là đăng kiểm viên phải đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất.
Đây là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc nhằm:
- Đánh giá chính xác mức phát thải
- Đảm bảo kết quả phù hợp quy chuẩn quốc gia
- Tránh tình trạng đo thiếu tải dẫn đến sai lệch
Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều xe đã qua sử dụng không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo. Một số trường hợp bộ điều tốc – bộ phận giới hạn vòng quay tối đa – bị lỗi hoặc hư hỏng.
Khi đó, vòng tua máy có thể vượt quá mức thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ:
- Gãy tay biên
- Vỡ nắp xi lanh
- Hư hỏng động cơ nghiêm trọng
Chính vì nguy cơ này, việc ký cam kết được áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt.
Khi nào chủ xe phải ký cam kết?
Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, việc yêu cầu ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời và chỉ áp dụng khi:
Nghi ngờ vòng quay thực tế có thể vượt quá giới hạn thiết kế
Cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất để đối chiếu
Trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra các điều kiện kỹ thuật như:
Mức dầu bôi trơn
Nhiệt độ dầu tối thiểu 60°C
Không có tiếng gõ bất thường
Không có dấu hiệu tăng tốc mất kiểm soát
Nếu phát hiện bất thường, việc đo sẽ dừng lại để chủ xe mang phương tiện đi bảo dưỡng.
Xử lý khi vòng tua chạm “vùng đỏ”
Trường hợp kim vòng tua máy chạm “vùng đỏ” – vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị – sẽ được xử lý theo 3 tình huống:
1. Không vượt quá vòng quay tối đa thiết kế
Nếu đăng kiểm viên xác định vòng tua chưa vượt ngưỡng kỹ thuật cho phép, việc đo vẫn tiếp tục.
2. Chưa xác định được giới hạn thiết kế
Nếu chưa có dữ liệu chính xác về vòng quay tối đa, đăng kiểm viên sẽ giải thích để chủ xe kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc.
Nếu chủ xe vẫn đề nghị kiểm định, mới yêu cầu ký cam kết.
3. Xác định vượt quá giới hạn thiết kế
Nếu có căn cứ rõ ràng cho thấy vòng quay vượt quá thông số kỹ thuật, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.
Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định: nếu cơ sở đăng kiểm yêu cầu ký cam kết ngoài các trường hợp nêu trên hoặc không giải thích rõ lý do thì là thực hiện sai hướng dẫn.
Làm rõ khái niệm “vòng quay tối đa”
Vòng quay tối đa là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định, nhằm đảm bảo động cơ hoạt động an toàn và bền bỉ.
Bộ điều tốc có nhiệm vụ giữ vòng tua không vượt quá ngưỡng này. Tuy nhiên, nhiều chủ xe chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo dưỡng bộ điều tốc hoặc sửa chữa tại cơ sở không chính hãng, dẫn đến sai lệch thông số.
Hiện nay, cơ sở dữ liệu của trung tâm đăng kiểm chưa đầy đủ thông tin vòng quay tối đa của từng mẫu xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang phối hợp với các nhà sản xuất để bổ sung dữ liệu.
Khi hệ thống hoàn thiện, việc yêu cầu ký cam kết sẽ không còn cần thiết.
Mục tiêu không chỉ là kiểm soát khí thải
Theo đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy định mới không chỉ nhằm siết chặt quản lý phát thải mà còn bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện.
Việc bảo dưỡng định kỳ và kiểm soát đúng vòng quay tối đa sẽ:
- Tăng tuổi thọ động cơ
- Giảm phát thải ra môi trường
- Hạn chế trường hợp không đạt kiểm định
- Giảm nguy cơ hư hỏng trong quá trình sử dụng
Trong bối cảnh áp dụng quy chuẩn khí thải mới trên toàn quốc, cơ quan quản lý cam kết tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn thống nhất để bảo đảm minh bạch, đúng quy định và thuận lợi cho người dân.
